Vragen bij A Clockwork Orange

VRAGEN BIJ A CLOCKWORK ORANGE

A Clockwork Orange is een anti-utopische (ook wel: dystopische) roman uit 1962 van de Britse schrijver Anthony Burgess (info afkomstig van Wikipedia). Het vormt de basis voor de gelijknamige filmbewerking uit 1971 door Stanley Kubrick. De roman wordt algemeen beschouwd als de opvolger van de grote Britse anti-utopische romans 1984 en Brave New World. Net als in deze romans worden grote filosofische vragen uitgewerkt waarin de verhouding tussen individu en staat, vrijheid en orde, geweld en recht, centraal staan. Belangrijkste onderwerp is de menselijke vrijheid en de samenhang met het kwaad. Wat als de vrije mens zich overgeeft aan het kwaad? Hoeveel kan er dan nog overblijven van de vrijheid?


"A Clockwork Orange" was meteen een gigantisch commercieel succes en werd door critici de hemel in geprezen. Helaas bracht het succes van de film ook een hoop problemen met zich mee. Kort na de première werd in Londen een zwerver mishandeld terwijl er in de film ook een soortgelijke gebeurtenis plaatsvindt. Enkele weken later vond er een verkrachting plaats die ook bepaalde overeenkomsten vertoonde met A Clockwork Orange. De daders zeiden geïnspireerd te zijn door de film. Kubrick zelf werd lastiggevallen en gestalkt door fans die geobsedeerd waren door de film en zich gedroegen als Alex. Tegelijkertijd kreeg Kubrick dreigbrieven van mensen die de film zagen als een bedreiging voor de maatschappij en Kubrick verantwoordelijk achtten voor de verloedering ervan.
 Uiteindelijk besloot Kubrick de distributie van de film in het Verenigd Koninkrijk te verbieden. Pas na zijn dood werd de film er weer toegelaten. In Amerika werd de film wel toegelaten, zij het in zwaar gecensureerde vorm. In Nederland en België ging de film wel in zijn volledige vorm in première.

1. Wat zijn de (mogelijke) oorzaken van Alex’ voornemen zich over te geven aan ultra-violence?



2. Welke mens- en maatschappijvisie komt naar voren in 

a. de scène over de mishandeling van de zwerver?

b. De verkrachting van een ‘dreinerig, jong grietje?’

c. De vechtpartij tussen de twee bendes? 

d. De joyride?

e. Het ‘onverwachte bezoek’?

f. Welk effect heeft de muziek bij de verkrachtingsscène en vechtscène en het ‘singing in the rain’ tijdens het ‘onverwachte bezoek’?

g. Welke tegenstelling wordt er gecreëerd door Alex’ grote liefde voor de muziek van Beethoven?
h. Leg uit inhoeverre de mens- en maatschappijvisie in deze openingssequentie terug te vinden is in de ideeen van:
Darwin
Nietzsche
Freud.
i. Wat kun je zeggen over het telos van het geweld dat Alex en zijn maatjes gebruiken?
j. Welke ethische posities zijn van toepassing op Alex en zijn vrienden (zie p. 17 boek). 




3. Bij ouders thuis

a. Welk maatschappelijk probleem/vraagstuk schetst de reclasseringsambtenaar als het gaat om het verklaren van het gedrag van Alex? 

b. Noem drie ‘oplossingen’ die in onze tijd populair zijn voor dit probleem.


4. 

a. Op welke wijze wordt het ongelovige, onchristelijke karakter van de gevangenen naar voren gebracht.

b. In hoeverre herkennen we het christelijke wereldbeeld ten aanzien van zondaars in de preek van de priester?
c. Wat is er oneerlijk/ondeugdelijk aan de wijze waarop Alex zich ten aanzien van de priester gedraagt? Let vooral op de gedachten die Alex heeft bij het lezen van de bijbel. 



5.
a. Beschrijf de opzet van de Ludovico-methode die criminelen moet genezen.

b. Leg uit dat deze methode louter werkt als we geloven in de juistheid van het mensbeeld van Daniel Dennet (zie werkboek .46, handboek 211-212)
c. Welke consequenties heeft deze methode – als hij werkt – voor onze opvattingen over de ziel, persoonlijk karakter en vrije wil? Zie bijvoorbeeld het gesprek tussen Alex en de priester in de bibliotheek, tijdens de behandeling en bij de presentatie na de behandeling.

d. Welke impliciete kritiek op de moderne media komt naar voren in de Ludovico-methode?

e. Leg uit dat de Ludovico-methode gebaseerd is op de behavioristische psychologie (zoek op bij Wikipedia).

f. Welke opvatting over de effectiviteit van de traditionele gevangenis klinkt door in de speech van de politicus voorat Alex aan de aanwezigen wordt getoond?
g. Leg uit hoe door de politicus hogere ethiek wordt opgeofferd aan veiligheid van de samenleving. 

f. Welke parallen kun je trekken met de wijze waarop de politiek de maatregelen in de strijd tegen het terrorisme rechtvaardigt?
e. In hoofdstuk 8 (stof van vorig jaar) wordt Foucault behandeld. Lees p. 241-244). 
 Leg uit hoe de gevangenis en de Ludovico-methode passen in het mensbeeld van Foucault. 


6. Welk oordeel kun je geven over de samenleving waarin Alex terugkeert. 
- In hoeverre is deze samenleving christelijk (als in vergevingsgezind)?
- In hoeverre stemt de situatie in de film overeen met het maatschappijbeeld van Machiavelli en Hobbes?
Geef een paar concrete voorbeelden. 


7. Welke ethische posities (zie p. 17 boek) zijn van toepassing op 
- de reclasseringsambtenaar.
- de ouders van Alex
- Joe, de ‘geadopteerde’ zoon.
- De maatjes van Alex
- Dr. Brodsky
- De priester in de bajes. 
- De politieagenten die Alex ondervragen. 
- De politicus die de Ludovicomethode aanhangt.


8. Het is de vraag hoe een persoon als Alex begrepen kan worden vanuit een Platoons/Aristotelisch perspectief. Alex is namelijk een slimme jongen. Leg uit waarom dat gegeven problematisch is voor Plato en Aristoteles. 


9. Zoals bij grote meesterwerken is de boodschap van de film ambigu. Met welke verwarrende vragen blijft de kijker achter?